Uzlaşma ve Uzlaşmaya Tabi Suçlar

Ceza Hukukunda Uzlaşma (CMK 253)

Ceza hukukunda uzlaşma hükümleri CMK 253 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. CMK 253’de düzenlendiği gibi; soruşturma aşamasında veya kovuşturma aşamasında uzlaşmaya tabi suçlarda bu prosedürün uygulanması mümkündür. Genellikle soruşturma aşamasında uzlaşma ve mahkemede uzlaşma yada yargılama aşamasında uzlaşma şeklinde gerçekleşmektedir.

Uzlaşmaya tabi suçlar nedeniyle; soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanması halinde şüpheli hakkında “takipsizlik kararı” (Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar) verilmektedir. Kovuşturma (dava) aşamasında uzlaşma sağlanması halinde ise sanık hakkında “düşme kararı” verilmektedir. Ancak CMK uzlaşma hükümlerinin uygulanabilmesi bazı şartlar öngörülmüştür. Bu şartlar özetle;

  • Şüphelinin veya sanığın üzerine atılı suçun CMK 253/1 maddesinde belirtilen uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer alması gerekmektedir.
  • Söz konusu suç kamu aleyhine işlenen suçlardan olmamalıdır.
  • Uzlaştırma işlemleri bu konuda gerekli eğitimi almış uzlaştırmacı tarafından yapılmalıdır.
  • Uzlaşma tarafların özgür iradeleri ile verebilecekleri bir karar olduğundan tarafların bu konuda gerekli ehliyet şartlarını yerine getirmeleri gerekmektedir.
  • Uzlaştırma hükümlerinin uygulanması Cumhuriyet Savcısının onayına tabidir.

Uzlaşmaya Tabi Suçlar

Uzlaşmaya tabi suçlar 5271 Sayılı CMK’nın 253/1-a ve 253/1-b maddelerinde belirtilmiştir. CMK 253/1-a maddesi ile Türk Ceza Kanununda yer alan takibi şikayete bağlı suçlar; ayrıca uzlaşmaya tabi suçlar kapsamında kabul edilmiştir. CMK 253/1-b maddesinde ise diğer uzlaşmaya tabi suçlar sıralanmıştır. Şikayete bağlı suçlar haricinde ayrıca CMK 253 kapsamında olan suçlar aşağıdaki gibidir.

  • Kasten Yaralama (Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Yaralama Hariç)
  • Taksirle Yaralama
  • Tehdit
  • Konut Dokunulmazlığını İhlal
  • İş ve Çalışma Hürriyetini İhlal
  • Hırsızlık
  • Dolandırıcılık (Nitelikli Dolandırıcılık Hariç)
  • Güveni Kötüye Kullanma
  • Suç eşyasının satın alınması ya da kabul edilmesi
  • Çocuğun Kaçırılması ve alıkonulması

Soruşturma Aşamasında Uzlaşma

Soruşturma aşamasında uzlaşma; şüphelinin üzerine atılı suçlamadan dolayı hakkında iddianame düzenlenmeden uygulanması mümkündür. Uzlaştırma daha çok usul hukuku konusu olması nedeniyle soruşturma aşamasında uzlaşma hükümlerinin uygulanması zorunludur.

Uzlaşmaya tabi suçlarda tarafların soruşturma aşamasında uzlaşılması halinde; şüpheli hakkında iddianame düzenlenmeyerek; kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmektedir. Taraflar arasında soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanamaması halinde ise; şüpheli hakkında atılı suçlamadan dolayı iddianame düzenlenerek kamu davası açılmaktadır.

Dava Aşamasında Uzlaşma

Dava aşamasında uzlaşma; soruşturma aşamasında uzlaşma hükümlerinin uygulanması zorunluluğu nedeniyle sıklıkla karşılaşılan bir durum değildir. Ancak; soruşturma aşamasında tarafların temininin mümkün olmaması veya sanığın üzerine atılı suçun yasa değişikliği ile uzlaşmaya tabi suçlar kategorisine alınması nedeniyle davada aşamasında uzlaşma hükümlerinin uygulanması mümkündür.

Dava aşamasında uzlaşma sağlanması halinde sanık hakkında “düşme” kararı verilmektedir. Dava aşamasında uzlaşma sağlanmadığı takdirde ise sanığın üzerine atılı suçlamadan yargılanmasına devam edilerek delillerin yeterli görülmesi halinde; cezalandırılması yoluna gidilmesi mümkündür.

CMK Uzlaştırma Yönetmeliği

CMK uzlaştırma yönetmeliği; Ceza Muhakemeleri Kanununda yapılan değişikliğine istinaden yapılmıştır. CMK uzlaştırma yönetmeliğinin yürürlüğe girmesi ile her adliye bünyesinde uzlaştırma büroları kurulmuştur. Uzlaştırma büroları uzlaşmaya tabi suçlara ilişkin soruşturma dava dosyalarının tasnifini yapmaktadır.

Ayrıca uzlaştırma büroları CMK uzlaşma hükümlerinin yasada belirtilen şekilde yerine getirilip getirilmediğinin denetimi ile görevlidirler. CMK Uzlaştırma yönetmeliğine uygun şekilde oluşturulan dosya uzlaştırma görevlisine teslim edilmesi üzerine; uzlaştırmacı tarafları davet etmektedir.

Yapılan davet veya görüşmeler neticesinde taraflar arasında uzlaştırma sağlanması veya uzlaştırma sağlanamaması durumlarında uzlaşma belgesi düzenlenir. CMK uzlaştırma yönetmeliğine uygun olarak düzenlen uzlaştırma raporundan sonra soruşturma veya dava dosya ilgili birime dosyanın neticelendirilmesi için teslim edilmesi ile uzlaştırma işlemi son bulmuş olur.

Davada Uzlaşma

CMK 253 maddesinde düzenlen hükümlerin uygulanması soruşturma aşamasında veya davada uzlaşma diğer bir tabiri ile mahkemede uzlaşma olarak mümkündür. CMK 253 maddesinde belirtilen uzlaşmaya tabi suçlarda kural olarak soruşturma aşamasında görevlendirilecek tarafsız bir uzlaştırmacı tarafından uzlaştırma girişiminde bulunulması gerekmektedir.

Ancak herhangi bir nedenle soruşturma aşamasında uzlaştırma hükümlerinin yerine getirilmemesi nedeniyle davada uzlaşma da mümkündür. Soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanması halinde şüpheli hakkında dava açılmayacağından hakkında davada uzlaşma hükümlerinin uygulanmasına gerek bulunmamaktadır. Nitekim soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanması şüpheli hakkında dava açılmaması anlamına gelmektedir.

Dava Açıldıktan Sonra Uzlaşma Olur mu?

Dava açıldıktan sonra uzlaşma olur mu sorusu genellikle soruşturma aşamasında herhangi bir nedenle uzlaşamamış veya haklarında uzlaşma hükümleri uygulanamamış sanık ve mağdurların merak etmiş olduğu bir konudur. Kural olarak dava açıldıktan sonra CMK 253 maddesi hükümlerinin uygulanması mümkündür.

Soruşturma aşamasında CMK 253 maddesi gereğince; taraflara ulaşılamaması veya sanık hakkında kamu davası açıldıktan sonra üzerine atılı suçun uzlaşma kapsamına alınması nedeniyle davada uzlaşma mümkün hale gelmektedir. Dava açıldıktan sonra uzlaşma hükümlerinin uygulanması gerektiğinin anlaşılması halinde mahkemece dava dosyası Cumhuriyet Savcılığı uzlaştırma bürosuna gönderilerek uzlaştırma gereğinin yapılması talep edilmektedir.

Sanık ile mağdurun dava açıldıktan sonra uzlaştırılması halinde sanık hakkında atılı suçlamadan dolayı düşme kararı verilmektedir. Ancak sanığın veya mağdurun uzlaşmayı kabul etmemesi nedeniyle uzlaştırma sağlanamaması halinde; sanık hakkındaki kovuşturma devam ederek üzerine atılı suçu işlediği kesin delillerle anlaşılması halinde; cezalandırılması yoluna gidilmektedir.

Hükmün Kesinleşmesinden Sonra Uzlaşma

Hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaşma prosedürünün uygulanıp uygulanamayacağı ya da; hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaşma sağlanması halinde sanığın hukuki statüsü zaman zaman merak konusu olabilmektedir. Bilindiği üzere uzlaşma CMK 253. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu nedenle uzlaştırma hükümlerinin uygulanması tamamen usul hukuku kapsamında olduğu düşünülmektedir.

Uzlaşmanın soruşturma aşamasında sağlanması; fail hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesine neden olmakla beraber; uzlaştırmanın kovuşturma aşamasında sağlanması ise fail hakkında atılı suçlamadan dolayı düşme kararı verilmesine yol açmaktadır. Her iki karar da sonuçları itibariyle fail hakkında cezasızlık ile sonuçlanmaktadır. O halde uzlaşma hükümleri usul hukuku olduğu kadar maddi hukukun da konusu olduğunu söylemek mümkündür. Bu nedenle hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaşma da usul hukuku kadar maddi hukuk konusudur.

Yukarıda belirttiğimiz üzere uzlaştırma hükümlerinin uygulanması usul hukuku kadar maddi hukukun da konusunu oluşturmaktadır. Bu nedenle hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaşma sağlanması konusunda failin lehine bir durumdur. Konunun daha iyi anlaşılması bakımından ve ayrıca Anayasamız ile de güvence altına alınan 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 7. Maddesinde özetle;

“Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile; sonradan yürürlüğe giren kanun farklı ise; failin lehine olan kanun hükümleri uygulanarak İNFAZ OLUNUR”

Yasa maddesi; hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaşma hükümlerinin uygulanmasına olanak sağlamaktadır. Ancak hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaştırma hükümlerinin uygulanabilmesinin tek ve temel şartı; fail ile mağdur arasında soruşturma veya kovuşturma aşamasında uzlaşmaya tabi suçlarda, uzlaşma hükümlerinin hiç uygulanmamasına bağlıdır.

Konunun daha anlaşılır olması açısından örnek yolu ile açıklamak gerekirse; Sanığın uzlaşmaya tabi olmayan bir suçtan dolayı yargılanarak hakkında hüküm kurulması sonunda üzerine atılı suçun yapılan yasa değişikliği ile uzlaşma kapsamına alınması halinde; Türk Ceza Kanunun 7. Maddesi gereğince uzlaşma hükümlerinin uygulanması gerekmektedir. Bu nedenle hükmün kesinleşmesinden sonra uzlaşmahükümlerinin uygulanması mümkündür.

Kovuşturma Aşamasında Uzlaşma

Kovuşturma aşamasında uzlaşma zaman zaman dava aşamasında uzlaşma olarak da tabir edilmektedir. CMK 253 maddesinde belirtilen uzlaşma hükümleri soruşturma aşamasında uygulanabileceği gibi kovuşturma aşamasında uzlaşma da sağlanabilmektedir. Uzlaşmanın gerek soruşturma aşamasında; gerekse kovuşturma aşamasında sağlanması şüpheli veya sanık için genel olarak aynı sonucu doğurmaktadır. Soruşturma aşamasında uzlaşma halinde şüpheli hakkında takipsizlik kararı; kovuşturma aşamasında uzlaşma halinde ise; düşme kararı verilmektedir.

Kovuşturma Nedir

Kovuşturma nedir sorusu çoğunlukla yargılama aşamasında olan mağdur veya sanık statüsünde bulunan kişilerin merak ettiği bir kavramdır. Kovuşturma; Cumhuriyet Savcısının soruşturma evresinde lehe ve aleyhe tüm delilleri toplayıp iddianame düzenlemesi ile başlamaktadır.

Cumhuriyet Savcısının düzenlemiş olduğu iddianamenin mahkemece kabulü ile kovuşturma aşaması başlamış olarak kabul edilmektedir. Kovuşturma nedir sorusunun bir başka cevabı olarak ise; kısa “yargılama” olarak tabir edilebilmektedir. Günümüzde daha çok “dava aşaması” olarak da bilinmektedir.

Düşme Kararı

Düşme kararı kovuşturma sonunda diğer bir tabiri ile yargılama sonunda beraat ve mahkûmiyet kararlarından sonra sıklıkla verilen bir karar türüdür. Kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanması halinde sanık hakkında düşme kararı verilmektedir.

Düşme kararları; sanığın vefatı, ceza zamanaşımı süresinin dolması veya şikâyetten vazgeçme durumlarında verilmektedir. Uzlaşma; şikayetten vazgeçme ile aynı sonuçları doğurması nedeniyle dava aşamasında yani kovuşturma aşamasında uzlaşma, düşme kararı ile neticelenmektedir.

Mahkemede Uzlaşma

Mahkemede uzlaşma diğer bir tabiri ile kovuşturma aşamasında uzlaşma CMK uzlaşma hükümlerinin 254. Maddesinde düzenlenmiştir. Kural olarak CMK 253 maddesinde yazılı ve uzlaşmaya tabi olan suçlarda herhangi bir nedenle uzlaşma hükümlerinin uygulanamaması veya sanığın üzerine atılı suçun uzlaşma kapsamında olduğunun mahkeme aşamasında anlaşılması durumlarında mahkemede uzlaşma hükümleri uygulanabilmektedir.

Mahkemede uzlaşma veya soruşturma aşamasında uzlaşma hükümleri açısından herhangi bir ayrım yapılmamıştır.

Soruşturma aşamasında uzlaşma için geçerli olan tüm kurallar mahkemede uzlaşma sağlanması için de geçerlidir. Ceza Muhakemesi Kanunun 253 ve 254. Maddelerinde düzenlenen uzlaşma hükümleri gereğince hazırlanan uzlaşma yönetmeliği her iki durum için öngörülen usul ve esasları düzenlemektedir. Uzlaşma yönetmeliğine istinaden her Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde bir uzlaştırma bürosu kurulmaktadır. 

Mahkemede uzlaşma sağlanması için dava dosyası uzlaştırma Bürolarına tevdii edilmektedir. Uzlaştırma bürosu tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı taraflar ile gerekli görüşmeleri yapmaktadır. Görüşmeler sonrası tarafların uzlaşması ile mahkemede uzlaşma sağlanmış olacaktır. Mahkemede uzlaşma sağlanması halinde sanığın üzerine atılı suçlamadan dolayı hakkında düşme kararı verilmektedir.

Mahkemede Uzlaşma Şartları

Mahkemede uzlaşma şartları bakımından ayrıca bir düzenleme yapılmamıştır. Genel olarak CMK uzlaşma hükümleri ile uzlaşma yönetmeliğinde belirtilen şartlar ve kurallar mahkemede uzlaşma için de geçerlidir. Bu nedenle uzlaşma şartları genel olarak;

  •  Sanığın üzerine atılı suçun uzlaşmaya tabi suçlardan olması gerekmektedir.
  • Suçtan zarar gören veya mağdurun kamu kurumu ve kamu tüzel kişiliğine haiz olmaması gerekmektedir.
  • Uzlaşma sürecinin başlatılması için gerekli sürenin geçmesi gerekmektedir. Bu süre 30 gün olarak belirlenmiştir. Uygulamada bu süre çoğunlukla soğuma süresi olarak tabir edilmektedir.
  • Gerek soruşturma aşamasında gerekse mahkemede uzlaşma sağlanması tarafların bu yönde özgür iradeleri ile vermiş oldukları karara bağlıdır. Bu bakımdan mahkemede uzlaşma için tarafların bu konuda tam ehliyet sahibi olmaları gerekmektedir.

UYAP Uzlaşma

UYAP uzlaşma genel olarak uzlaşma prosedürlerinin uygulanması için oluşturulmuş bir sistemdir. UYAP; (Ulusal Yargı Ağı Projesi) faaliyete geçmesi ile adliyelerde veya yüksek mahkemelerde yargılama ve soruşturma aşamasında kullanılmaya başlanmıştır.

Uyap uzlaşma ile ayrıca uyap vatandaş portal üzerinden uzlaşmaya tabi suçlar ve diğer hususlar hakkında uzlaşma hakkının kullanılmasını; bu konuda gerekli başvuruların yapılmasını sağlamaktadır. UYAP uzlaşma ayrıca bu konudaki soruşturma veya dava dosyalarının hızlı bir şekilde neticelendirilmesi açısından önemli bir yere sahiptir.

Uzlaşma Portal

Uzlaşma portal uzlaşma konusunda gerekli eğitimleri alarak uzlaştırmacı olarak görev yapan kişilerin kullanmış oldukları sistemlerdir. Uzlaşma portal; Ulusal Yargı Ağı Projesi kapsamında geliştirilmiştir.

Tüm yargı işlemlerinin UYAP üzerinden yapılması zorunlu olduğu gibi uzlaşma konusunda yapılan tüm işlemlerin de uzlaşma portal üzerinden yürütülmesi gerekmektedir. UYAP uzlaşma ayrıca uzlaştırma bürolarında bulunan dosyaların vatandaş portal üzerinden aşamalarının kontrolünü sağlamaktadır.

Uzlaştırma Bürosu

Uzlaştırma büroları uzlaşma kapsamında bulunan suçlar için adliyelerde kurulmuş bürolardır. Uzlaşma hükümlerinin uygulanması gerekli tüm dosyalar öncelikle uzlaştırma bürosuna tevdi edilmektedir. Uzlaştırma bürosu, kendilerine tevdi edilen bu dosyaları öncelikle suç vasfına göre sınıflandırmaktadır. Daha sonra bu dosyalar UYAP uzlaşma portalı ile birlikte sistem üzerinden bu konuda gerekli eğitimleri almış kişilere gönderilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Uzlaşma Olursa Ne Olur?

Ceza hukukuna; Uzlaşmaya tabi suçlar nedeniyle suçun mağduru ve şüpheli / sanık arasında uzlaşma sağlanması halinde, soruşturma aşamasında uzlaşma durumunda şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, yargılama aşamasında uzlaşma sağlanması halinde ise düşme kararı verilmektedir.

Uzlaşma Ücretini Kim Öder?

Taraflar arasında uzlaşmanın sağlanması halinde bütün ücretler devlet hazinesi tarafından karşılanmaktır. Ancak uzlaştırmanın sağlanamaması halinde ise diğer davalarda olduğu gibi yargılama giderlerine ilişkin hükümler geçerli olmaktadır.

Uzlaşma Teklifi İlk Kime Yapılır?

Bu konuda herhangi bir düzenleme ve zorunluluk bulunmamaktadır. İlk olarak uzlaşma teklifi mağdura yapılabileceği gibi şüpheli veya faile ilk uzlaşma teklifinin yapılmasında bir engel bulunmamaktadır.

Davada Uzlaşma Olmazsa Ne Olur?

Kovuşturma aşamasında yani davada uzlaşma sağlanamaması halinde mahkeme tarafından yargılamaya devam olunarak yeterli delillerin bulunması ve diğer unsurların oluşması halinde fail hakkında suçun niteliğine hürriyeti bağlayıcı ceza veya adli para cezası yönünde karar verilmektedir.

Uzlaşma Halinde Mahkeme Ne Kadar Verir?

Uzlaşmaya tabi suçlar nedeniyle mahkemede uzlaşma sağlanması halinde sanık hakkında düşme kararı verilmektedir.

Similar Posts

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir