Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartlar, Sonuçlar ve AYM'nin İptal Kararı

Önemli Güncelleme Anayasa Mahkemesi, 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/149 sayılı kararıyla HAGB kurumunu düzenleyen CMK m. 231/5-14 fıkralarını Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir. İptal kararı 9 ay ertelenmiş olup 30 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar HAGB hükümleri geçerliliğini korumakta; TBMM'nin bu süre içinde yeni bir düzenleme yapması beklenmektedir.

 

 

Ceza hukuku sisteminde sanıkların yeniden topluma kazandırılmasını esas alan çeşitli bireyselleştirme kurumları yer almaktadır. Bunlardan en çok bilineni ve uygulamada en fazla yer bulanı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kısaca HAGB, kurumudur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinde düzenlenen HAGB, mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade ederek sanığa ikinci bir şans tanımaktadır. Bununla birlikte AYM'nin 2023 ve 2025 yıllarında verdiği iki ayrı iptal kararıyla bu kurum köklü bir sarsıntı geçirmektedir.

1. HAGB Nedir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması; mahkemenin yargılama sonucunda sanığın suçu işlediğini saptayıp cezasını belirlediği, ancak bu mahkûmiyet hükmünün açıklanmasını belirli bir denetim süresi için askıya aldığı bir ceza bireyselleştirme kurumudur. Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki tanıma göre HAGB, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.

Başka bir anlatımla: Mahkeme, suçu kanıtlanmış sanık hakkında mahkûmiyet kararını verir; ancak bu karar ilan edilmez. Sanık, belirlenen denetim süresi boyunca kasıtlı bir suç işlemez ve yükümlülüklerine uyarsa, açıklanmayan hüküm ortadan kalkar ve dava düşer. Adli sicil kaydına da işlenmez.

 

2. HAGB'nin Kısa Tarihçesi

HAGB kurumu, Türk hukukuna ilk kez 2005 yılında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 23. maddesiyle yalnızca çocuklar için uygulanmak üzere girmiştir. Ardından 19 Aralık 2006 tarihinde yürürlüğe giren 5560 sayılı Kanun ile CMK m. 231'e eklenen fıkralar aracılığıyla kurum 18 yaş üstü yetişkin sanıklar için de uygulanabilir hale gelmiştir. İlk dönemde yalnızca şikâyete bağlı suçlarda ve 1 yıl ve altı cezalarda uygulanan kurum, 5728 sayılı Kanun'la 2 yıl ve altına çıkarılarak kapsamı genişletilmiştir.

2022 ve 2023 yıllarında Anayasa Mahkemesi, kuruma ilişkin iki ayrı iptal kararı vermiştir. Meclis, 2024 yılında çıkardığı 7499 sayılı Kanun ile bazı değişiklikler yaparak kurumu ayakta tutmaya çalışmıştır. Ancak AYM, Aralık 2025'te bir kez daha iptal kararı vermiştir.

3. HAGB'nin Uygulanma Şartları

CMK m. 231/5-6 uyarınca HAGB kararı verilebilmesi için tüm şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

a) Ceza Miktarı

Sanık hakkında hükmolunan cezanın 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması zorunludur. Bu sınır, her bir suç için ayrı ayrı değerlendirilir; birden fazla suçun içtimaı durumunda genel kurallar uygulanır.

b) Daha Önce Kasıtlı Suçtan Mahkûmiyet Olmaması

Sanığın adli sicil kaydında daha önce işlenmiş kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet bulunmaması gerekir. Taksirli suçlardan mahkûmiyet bu şarta engel oluşturmaz. Silinme koşulları oluşmuş eski mahkûmiyetler de engel teşkil etmez.

c) Yeniden Suç İşlemeyeceği Kanaati

Mahkeme; sanığın kişilik özellikleri, duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurarak sanığın ileride suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır. Bu değerlendirme hâkimin takdir yetkisi kapsamında olup kararın gerekçeyle desteklenmesi zorunludur.

d) Zararın Giderilmesi

Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme ya da tazmin suretiyle tamamen giderilmesi zorunludur. Hakaret gibi yalnızca manevi zarara yol açan suçlarda ise giderilecek maddi bir zarar olmadığından bu şart aranmaz.

 

4. HAGB Uygulanamayacak Haller

Bazı suçlar ve durumlar için HAGB kararı verilemez:

•       2 yılı aşan hapis cezası gerektiren suçlar

•       Anayasa'nın 174. maddesinde güvence altına alınan inkılap kanunlarındaki suçlar

•       6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki suçlar

•       477 sayılı Disiplin Mahkemeleri Kanunu m. 63/2 kapsamındaki disiplin suçları

•       Disiplin veya tazyik hapsi gerektiren fiiller (nafaka borcunu ödememek, duruşma düzenini bozmak vb.)

•       İmar kirliliğine neden olma suçu — TCK m. 184/5'teki özel düzenlemeden yararlanabilecek haller

•       Denetim süresi içinde ikinci kez kasıtlı suç işlenmesi (aynı kişiye ikinci HAGB verilemez)

5. Denetim Süreci ve Yükümlülükler

HAGB kararının kesinleşmesiyle birlikte denetim süresi başlar. Yetişkinler için bu süre 5 yıl, çocuklar için ise 3 yıldır.

 

6. AYM'nin İptal Kararları ve Güncel Durum

2022-2023 Dönemi: Birinci İptal Süreci

Anayasa Mahkemesi, Temmuz 2022'de HAGB kararına karşı yalnızca itiraz yolu öngörmesini adil yargılanma hakkına aykırı bularak CMK m. 231/12'yi iptal etti. Bu kararın ardından oluşan yasal boşluğu aşmak ve daha kapsamlı sorunları gidermek amacıyla AYM, Haziran 2023'te CMK m. 231/5-14 fıkralarının tamamını birden iptal etti. Gerekçeler şunlardı: HAGB kararlarına karşı etkili bir kanun yolunun bulunmaması, sanık üzerinde kabul baskısı yaratılması, işkence ve kötü muamele suçlarında kamu görevlilerinin fiilen cezasız kalabilmesi ve müsadere kararlarına ilişkin belirsizlik.

2024: 8. Yargı Paketi ile Yeniden Düzenleme

TBMM, iptal kararının boşluk yaratacağı Ağustos 2024'ü beklemeden Mart 2024'te 7499 sayılı Kanun'u çıkardı. Bu kanunla yapılan başlıca değişiklikler şunlardı: HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açıldı (1 Haziran 2024'ten itibaren), sanığın kabul şartı kaldırıldı ve müsadere kararlarının HAGB'den bağımsız olarak infaz edilebileceği hükme bağlandı.

Aralık 2025: İkinci İptal Kararı

AYM, 10 Temmuz 2025 tarihli ve 31 Aralık 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/149 sayılı kararıyla yeniden düzenlenmiş CMK m. 231/5-14 fıkralarını bir kez daha iptal etti. Gerekçe özünde aynıydı: Meclis, kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği işkence, eziyet ve kötü muamele suçlarında HAGB'nin uygulanmasını açıkça yasaklayan bir düzenleme yapmamıştı. AYM'ye göre bu eksiklik, Anayasa'nın 17. maddesinin yargılama kapsamında faillere orantılı ceza verilmesi ve mağdurlara uygun giderim sağlanması zorunluluğuyla bağdaşmamaktadır.

7. HAGB, Ceza Erteleme ve Para Cezasına Çevirme Farkı

HAGB çoğu zaman ceza erteleme (TCK m. 51) veya adli para cezasına çevirme (TCK m. 50) ile karıştırılmaktadır. Aralarındaki temel fark şudur:

 

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

HAGB nedir, kısaca nasıl tanımlanır?

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması), mahkemenin verdiği mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eden bir ceza bireyselleştirme kurumudur. Denetim süresi boyunca kasıtlı suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm tamamen ortadan kalkar, dava düşer ve adli sicile işlenmez.

HAGB kararı adli sicile işlenir mi?

Normal adli sicil kaydına işlenmez özel bir sisteme kaydedilir. Denetim süresi sorunsuz geçirilirse bu kayıt da silinir.

HAGB kararının uygulanamayacağı suçlar hangileridir?

Ceza miktarı 2 yılı aşan suçlar, inkılap kanunlarındaki suçlar, sporda şiddet suçları ve 477 sayılı Kanun kapsamındaki disiplin suçları başlıca istisnalar arasındadır. Ayrıca denetim süresi içinde olmak kaydıyla aynı kişi hakkında ikinci kez HAGB kararı verilemez.

Denetim süresi içinde suç işlenirse ne olur?

Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenirse mahkeme askıdaki hükmü açıklar. Mahkûmiyet adli sicile işlenir ve sanık cezasını çekmek zorunda kalır. Taksirle işlenen suçlar ise — bilinçli taksir dahil — hükmün açıklanmasına gerekçe oluşturmaz.

HAGB kararına itiraz edilebilir mi?

1 Haziran 2024 tarihinden itibaren verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurmak mümkündür. Bu tarihten önce verilen kararlara karşı ise yalnızca itiraz yolu mevcuttu. Öte yandan adli para cezalarına dayanan belirli bir miktar altındaki HAGB kararları istinaf incelemesinin kapsamı dışında tutulmaktadır.

AYM'nin iptal kararı mevcut HAGB kararlarını etkiler mi?

Hayır. AYM iptal kararları geçmişe etkili değildir. Daha önce verilmiş HAGB kararları geçerliliğini korur; bu kararlarla başlayan denetim süreçleri mevzuattaki değişikliklerden etkilenmez. İptal kararı, 30 Eylül 2026'dan itibaren yeni verilecek kararları etkiler.

HAGB kararı iş başvurularını etkiler mi?

Normal adli sicil sorgusunda HAGB görünmez; dolayısıyla iş başvurularında adli sicil belgesi istendiğinde bu karar yer almaz. Ancak 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamındaki kamu görevlerine başvurularda yürütülen arşiv araştırması HAGB kayıtlarına ulaşabilmektedir.

Mahkeme HAGB uygulamak zorunda mıdır?

Hayır. Tüm koşullar sağlansa bile mahkeme HAGB uygulamayı reddedebilir; ancak bu kararını yeterli gerekçeyle desteklemek zorundadır. Yargıtay'a göre gerekçesiz HAGB reddi hukuka aykırıdır. Öte yandan hâkim, talep olmaksızın da HAGB uygulanabilecek koşulları re'sen değerlendirmek durumundadır.

HAGB ile suçluluk tescil edilmiş olur mu?

Evet. HAGB kararı verildiğinde mahkeme sanığın suçu işlediğini saptamış ve cezasını belirlemiştir. Dolayısıyla sanığın suçluluğu fiilen tespit edilmiş olmaktadır. Bu durum masumiyet karinesiyle çeliştiği gerekçesiyle AYM kararlarında da eleştirilmiş; kurumun sorunlu yönlerinden biri olarak öne çıkarılmıştır.

30 Eylül 2026 sonrasında HAGB tamamen kalkacak mı?

Kesin bir cevap vermek bu aşamada mümkün değildir. TBMM, AYM'nin belirlediği 9 aylık süre içinde yeni bir yasal düzenleme yapabilir. Bu durumda HAGB farklı bir şekilde yeniden hayata geçebilir. Düzenleme yapılmazsa CMK m. 231/5-14 fıkraları yürürlükten kalkacak ve 30 Eylül 2026'dan itibaren mahkemelerin yeni HAGB kararı vermesi mümkün olmayacaktır. Sürecin yakından takip edilmesi önerilir.

Sonuç

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu, yürürlüğe girdiği 2006 yılından bu yana Türk ceza muhakemesinin en çok tartışılan ve uygulanan kurumlarından biri olmuştur. 2023 verilerine göre yıllık 460.000'i aşkın HAGB kararı verilmesi, bu kurumun uygulamadaki ağırlığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte AYM'nin ard arda verdiği iki iptal kararı, kurumun anayasal sorunlarını çözmek için daha köklü bir düzenlemeye ihtiyaç olduğunu açıkça göstermektedir. 30 Eylül 2026'ya kadar TBMM'nin nasıl bir yol izleyeceği, ceza hukuku pratiği açısından kritik önem taşımaktadır.

HAGB kurumundan yararlanmak, HAGB kararına itiraz etmek ya da mevcut davada haklarınızı öğrenmek istiyorsanız konunun uzmanı ceza avukatına başvurmanızı tavsiye ederiz.